English|عربي
صفحه اصلي|اروپا - آمريكا|آفريقا - عربي|آسيا - اقيانوسيه|اخبار سازمان|آشنایی با سازمان
يکشنبه ١٤ آذر ١٤٠٠
اندیشه تکفیری و راههای علاج آن
اندیشه تکفیری و راههای علاج آن تاریخ ثبت : 1396/05/25
طبقه بندي : ,,
عنوان : اندیشه تکفیری و راههای علاج آن
نويسنده : محمد امین راستی
تهيه و تدوين : <#f:1015/>
مترجم : <#f:1016/>
منبع : <#f:1911/>
ارسالی : <#f:1017/>
كشور : <#f:1018/>
زبان اصلي : <#f:1019/>
تاريخ ورود اطلاعات : <#f:1020/>
خلاصه مقاله : <#f:1067/>
متن : <#f:1066/>
:

چکیده : مقاله پیش رو بررسی مسأله تکفیر که یک معضل فکری در جهان اسلام میباشد پرداخته است . و دراین راستا بررسی ریشه های پدیده تکفیر و سیر تحول آن با توجه به بستر رخداد و عوامل ریشه های موجده آن ،رویکرد اصلی بحث را تشکیل می دهند ، مقاله نشان می دهد که مسأله تکفیر از ابتدای تاریخ اسلام همواره وجود داشته است . این اندیشه بر بنیان های متعددی چون بنیان حدیثی ، فکری ، عقیدتی ، وتعصب استوار گشته است . پس از شناسایی این ریشه ها راه حل هایی چون باز خوانی مفهوم اسلام و تعیین حدود اسلام از جمله راه های ارائه شده دراین مقاله برای تعدیل و اصلاح تفکر تکفیری است . کلید واژه ها : تکفیر ، ریشه های تکفیر ، علاج تکفیر ، تعدیل اندیشه تکفیری .

طرح مسئله

یکی از مهمترین مشکلات جهان اسلام در همه ادوار گذشته و نیز در عصر حاضر مسأله تکفیر است ، آنجا که گروههای مختلف با تمسک به مبانی تفکرات خاص خود ، دیگر مسلمانان را کافر قلمداد کرده و می کنند . اگر بنا باشد که این دست تفکرات ،شاخصی بر دینداری و دخول دراسلام باشد ، دراطراف آن اجماع مرکبی بر کفر و بی دینی تمام مسلمانان پدید آید که آثار مخرب و زیان بار آن بسیار گسترده و وحشتناک است . مقاله پیش رو به بررسی این معضل فکری در جهان اسلام می پردازد ، زیرا به رغم اینکه فقها تکفیر مسلمانان را حرام دانسته و اصل را بر بقای او بر اسلام می دانند ، مگر اینکه خلاف آن با دلیل ثابت و محرز گردد . گواهیم که برخی مانند وهابی ها و داعشی ها به آسانی و به ناروا مخالفین خود را تکفیر می کنند ، تکفیری هائیکه ریشه در جهل ، تعصب و برخی از عوامل دیگر داشته و آثار زیان بار آن از جمله خشونت های فرقه ای براهل فن پوشیده نیست . این درحالی است که دین اسلام همواره بر استحکام جامعه اسلامی تأکید داشته و تعالیمی را در قرآن و حدیث ارائه داده ((و لا تکونو کالذین تعرفوا واختلفوا من بعد ماجاء هم البینات و اولئک لهم عذاب الیم )) آل عمران آیه 104)انماالمومنون اخوه فأصلحوا بین اخویکم و اتقوالله لعلکم ترحمون ، حجرات آیه 10))  ارائه داده که اگر به درستی فهمیده شود ، بدون شک  در جلوگیری از بروز اندیشه تکفیری بسیار موثر است ، به نظر می رسد که ارائه واقعه چهره تکفیر در بین پیروان مذاهب اسلامی اعم از سنی و شیعه و تهذیب اصیل دینی و فقهی از آن و شناسایی عوامل موثر در بروز ذهنیت های تکفیری و ارائه راه حل های مناسب می تواند به تعدیل و اصلاح فکری و رفتارهای عینی کمک نماید .

واژه شناسی تکفیر  

واژه تکفیر ، مصدر باب تفعیل از ماده کفر است در     لغت براین واژه چندین معنا گفته شده است .

ابن منظور در لسان العرب می گوید : اصل کفر پوشاندن شییء است . کافر را کافر می گویند ، چون کفر همه

قلب اورا پوشانده است ، تکفیر آن است که کسی به برادر مسلمان خود بگوید : ای کافر ، دراین صورت ، کفربه یکی از آن دو بر می گردد زیرا نسبت دادن کفر به برادر مسلمان یا راست است و یا دروغ و اگر راست گفته که خوب و اگر دروغ گفته به واسطه تکفیر برادر مسلمان کفر به خود وی بر می گردد . (( ابن منظور 5/146-150))تکفیر را در پوشاندن گناه آورده است همچنین تکفیر را به معنای نسبت دادن کفر به دیگران . کافر نامیدن آنان آورده و این همان مفهوم اصطلاحی تکفیر است . بنابراین تکفیر در معنی مصطلح مورد بحث نسبت دادن کفر به دیگری و کافر شمردن او است .

حربه تکفیر و ریشه های تکفیر

اصول اعتقادات اسلام به اتفاق همه دانشمندان اسلامی از هر مذهب و مسلک عبارت است از : توحید ، نبوت ، معاد در همه مذاهب اسلامی فقط اعتقاد به این سه اصل پایه و اساس و ملاک مسلمان بون یک فرد شناخته شده و انکار یکی از آنها (( مستقیم یا غیر مستقیم )) و یا تنها اعتقاد نداشتن به آن خروج از اسلام تلقی شده است .

البته در هریک از مذاهب برای اینکه کسی پیرو مذهب بشمار آید عقائد دیگری هم شرط است . اما در مسلمان بودن شخص و اینکه پیکره ای از امت بشمار آید دخالت ندارد . روشن است که چنین اندیشه ای تا چه اندازه می تواند در ایجاد جو تفاهم و دوستی و اتحاد و برادری در بین مسلمین و بلند نظری در برخورد با افکار و آراء گوناگون و آشکار شدن حق و حقیقت موثر بوده و ریشه بیساری از اختلافات و کینه توزیها را بخشکاند . ولی متأسفانه گروههای تکفیر معاصر که بحق مولود استکبار جهانی هستند ، تصور میکنند آنچه که خود بدان معتقدند جزو اصول اعتقادی اسلام است و باید ملاک کفر و اسلام دیگران قرار گیرد . در نتیجه بجای برخورد صحیح و منطقی با آراء مخالف و پیشه کردن طریق استدلال و برهان به حربه اتهام وتکفیر روی آورده پاسخ می دهند وحتی به این عمل خویش  بعنوان نوعی از تعصب دردین و حمایت از آن افتخار می کنند . و مخالفین خود را بطور وحشتناک شکنجه ، آزار و اذیت و در نهایت ناجوانمردانه بقتل می رسانند و بعضاً در بازار برده فروشان آنها را خرید و فروش میکنند . که نمونه آن را در موصل مشاهده کردیم . در حال حاضر نیز یکی از عوامل فتنه گری در دنیای اسلام جریان سلفی تکفیری است . قرائت آنان از سنت نبوی ( ص) و برداشت های ظاهر از آیات قرآن باعث شده تا مخالفان عقیدتی خود را تکفیر نمایند .

راههای تعدیل و علاج اندیشه تکفیری

1-     بازخوانی مفهوم اسلام و تعیین حدود اسلام از جمله راههای موثر در تعدیل اندیشه تکفیری ، بازخوانی مفهوم اسلام و تعیین حدود اسلام است . این مسئله از طریق بازگشت به قرآن و سنت نوید بخش آن است که پیروان مذاهب اسلامی تا زمانی که دراین چهار چوب قرار دارند ، مسلمان تلقی شوند و تکفیر آنان نا صواب دانسته شود . مفهوم اسلام در قرآن ، تسلیم بودن در برابر خداست . (( فان حاجوک فقل أسلمت وجهی لله و من ابتعن و قل للذین اوتوالکتاب و الامیین أأسلمتم فإن اسلمو فقد اهتداو و ان تولو فانما علیک

البلاغ و الله بصیر بالعباد  سوره آل عمران آیه 19 ))

فقها در مفهوم کفر می گویند : کافر کسی است که خدا و رسول یا ضروریات دین را انکار کند بنابراین مرز بین اسلام و کفر ، اقرار به شهادتین از یک سو و انکار و ترک آنها از سوی دیگر است این مقدار موجب حصول اسلام و یا کفر در افراد می باشد و غیر آن موجب تکفیر نیست و اختلاف مذهبی است .

2-     تبیین ضرورت دینی و تفکیک آن از ضرورت مذهبی از دیگر راههای موثر در تعدیل اندیشه تکفیری تبیین ضرورت دینی و تفکیک آن از ضرورت مذهبی است . ضرورت دینی امری است که از دین بودنش برای همه بدیهی است و معلوم است و نیاز به دلیل ندارد از باب مثال از میان اصول باور به یگانگی خدا ، معاد و رستاخیز و راستی پیامبری پیامبران و فروعی چون وجوب نمازهای یومیه که انکار آنها موجب کفر می شود . از طرف دیگر ضرورت مذهب به عقاید مربوط به مذهب خاص اطلاق می شود که فقط برای پیروان همان مذهب ضروری است . و انکار آنها به خروج از همان مذهب منجر می شود . و موجب کفر نمی گردد . مسائلی همانند اعتقاد به عصمت امامان معصوم )) علیهم السلام از نظر امامیه و یا اعتقاد به عدالت صحابه از نظر اهل سنت از ضروریات این مذاهب است که انکار آنها موجب خروج از دین نیست و به کفر نمی انجامد امام خمینی ( ره ) اعتقاد به خداوند متعال و وحدانیت او و رسالت رسول الله ( ص )و یا شهادت به انان را در مفهوم اسلام دخیل میداند اما عقیده به ولایت را از واضحات مذهب امامیه می داند ( امام خمینی کتاب الطهاره 3/316-315 ) ایشان در عبارت دیگری می فرمایند : امامت به معنایی که نزد امامیه مطرح است از ضروریات مذهب و منکر آن خارج از مذهب است و نه از اسلام (( کتاب الطهاره 3/325)) . ائمه اهل سنت : تکفیر مسلمانان را حرام و هیچ مسلمانی را بخاطر نوع اعتقادی که دارد تفسیق و تکفیر نمی کنندو اختلاف جزئی را موجب تفسیق مخالفان نمی دانند ابن خرم فتوای حرمت تکفیر مسلمانان را از بزرگانی مانند ابن ابی لیلی ، ابوحنیفه ، امام شافعی ، احمد و مالک سینان ثوری و داودبن علی نقل می کنند دلیل این مطلب را اجماع می داند و می گوید نباید هیچ مسلمانی تکفیر شود این عقیده تمام اندیشمندان صاحب رأی است .

3-     آمیختن عقیده و فکر با اخلاق از دیگر راههای موثر در تعدیل اندیشه تکفیری ، آمیختن عقیده و فکر با اخلاق و ترویج فضائلی همچون مدارا تسامح مذهبی در مواجه با رقبای مذهبی مخالفان است بدون تردید این آمیختگی بینش و روش انسان را نسبت به مخالفان تغییر می دهد و به تحمل آنان و پرهیز از طرد و تکفیر منتهی می شود . در اهمیت اخلاق حسنه و نقش آن در تألیف قلوب ، همین بس که قرآن کریم راز جمع شدن مردم در اطراف پیامبر را نرم خویی و مدارا و مهربانی ایشان معرفی کرده است ((بمارحمه من الله لنت لهم و لو کنت فطناً علیظ القلب لا نفضواً من حولک فاعف عنهم و استفز لهم و شاورهم فی الامر فاذا غرمت فتوکل علی الله ان الله یحب المتوکلین آل عمران آیه 159 با نگاهی به دیدگاه فقهای مذاهب

4-     مختلف اسلامی ، نوعی هم راهی و هم دلی بین ایشان را بر سر محور مدارا که تنها عامل تکامل اخلاقی و معنوی جامعه اسلامی و اقتدار آنان است به اثبات می رساند . الف : غزالی راه بر طرف شدن ناهنجاری های جامعه اسلامی و از هم گسیختگی آن را در روی کرد مدارا یی بین مذاهب اسلامی پی جویی می کند . ب : شیخ محمد عبده تجلی ایمان واقعی را در وحدت و یگانگی مردانه و با استناد به قرآن پی گیری اختلافات مذهبی را برای توجیه نزاع های عملی و خشونت با مخالفان روش شیطانی و تبعیت از او می شناسد . ج :علامه شرف الدین نیز اتحاد و همبستگی مسلمانان را یک حکم و اصل دینی دانسته و با استناد به احادیث درباره مسلمان بودن گوینده شهادتین و حرمت اهل قبله به ایجاد زمینه مساعدی برای طرح مباحث مدارای بین مذهب می پردازند .  د : سید جمال الدین نیز یک مصلح ساخت گرای اسلامی بود که تمامی تلاش خود را مصروف ساختن نظریه وحدت اسلامی ، مدارای بین مذاهب نمود و به همین دلیل که دست بیک نهضت فکری ، اجتماعی عظیمی زد .ه:آیت بروجردی ( ره ) با در پیش گرفتن روش استنباطی ومبانی اجتهادی جدیدی باعث علاقه مند شدن فقهای اهل سنت  به فقه شیعه شدند که این خود گامی بزرگ در جهت مدارا بین مذاهب بود . و : امام خمینی (ره) نیز مدارا را یک اصل مهم اخلاقی و یک ضرورت عمده کاربردی و راه گشا در جامعه اسلامی و در حکومت مردمی دینی معاصر می دانستند . ز :مقام معظم رهبری حضرت آیت اله خامنه ای نیز اتحاد بین مسلمانان را یک امر ضروری و لازم دانسته و همیشه در سخنرانی هایش تأکید فرموده اند آنچه مسلمانان را امروز تهدید میکند اختلاف و تفرق است .ح : امام ابوحنیفه ( ره) معتقد است که می توان در احکام شرع از مذاهب فقهی دیگر نیز تقلید کرد .

وهبه زحیلی ، آثات الحزرب فی الفقه الاسلامی صفحه 9 اهمیت مدارا نزد ابوحنیفه به حدی است که به پیروان خود اجازه اقامه نماز جماعت همراه با مخالفان مذهبی داد و اقتداء به آنان را و لو اینکه نمازشان را باطل بداند شروع و درست می شناسد . تبلور روح آزادگی و آزادی عقیده در بینش و مشی ابوحنیفه تا آنجا پیش رفت که وی جایگاه متفکران اسلامی را در حوزه عقاید همان جایگاه فقهاء در حوزه احکام دانست .

ط:امام مالک برای پیشوای بزرگ مکتب اهل بیت ( ع ) وبه مذهب شیعه جعفری احترام وافر قائل بوده و درباره ایشان می فرماید : مارأت عین ولا سمعت اذن افضل من جعفر الصادق فضلاً و علماً و درعاً .

ی: امام شافعی : زندگی امام شافعی سراسر بیان کننده لزوم تعانل ومدارا و حرمت گذاری براندیشه ها و افکار و حفظ قداست بزرگان است و از دیدگاه وی نیز تقلید مردم از مذاهب مخالف فقهی جائز و نیز شرکت در نماز جماعت به امامت مخالفان مذهبی مشروع می باشد .

ق : امام احمد به اعتقاد وی امامت جمعه و جماعت مخالفان مذهب و پیرو مذهب فقهی و کلامی مخالف از دیدگاه وی بلا اشکال است و نماز آنها صحیح و شرکت نکردن در نماز جماعت به بهانه اختلاف مذهبی بدعت و ناپسند است .

وقتیکه استکبار جهانی متوجه می شود که تمام مذاهب اتفاق نظر دارند و نمیتوان در صفوف آنها رخنه کرد، در مقابل وهابیت ، سلفیت تکفیری و داعشی و بهائیت را پرورش میدهد و آنها را از نظر عقیدتی ، فکری ، مذهبی بجات مسلمانان می اندازد و مخالفان خود را منحرف می خوانند و آنان را تفسیق و تکفیر می کنند و در نهایت آنها را مهدورالدم می دانند و ااسفاکه تاریخ اسلام گواه صدق این واقعیتهای تلخ و خشونت بار است سوگمندانه باید گفت که این پدیده شوم تاکنون استمرار یافته است اندیشه های افراطی و تعصبات جاهلانه وهابیان خشک مغز مسلمانان غیر وهابی را کافر و منحرف می دانند وظیفه عالمان دل سوز سنی و شیعه است به مشترک                               خود توجه کنند از مخالفتهایی که باعث تفرقه شود دست بکشند و افراطیان اعم از سنی و شیعه را به مردم معرفی کنند و اهداف شوم و پلید آنها برای مسلمانان تبیین کنند و سکوت و سکون خود را بشکنند زیرا سکوت دراین موارد مایه تباهی است  همچنانکه امام شافعی رضی اله عنه می فرماید :

انی رایت وقوف المایفسده ان صاح طاب و ان لم یجرلم یطب ولاسد لولا فراق الارض ماافترست و السهم لو لافراق القوس لم یصب  و الشمس لووقفت فی الفلک دائمه لملها الناس من عرب و من عجم

 نتایج

1-                       منطق اسلام بر اجتناب از تکفیر است ، مگر مواردی که مبنای صحیح دینی بر آن وجود داشته باشد .

2-                       علل ریشه های بروز اندیشه تکفیری را باید در پنج محور شامل بنیان های حدیثی ، فکری ، عقیدتی ، تعصب و جهل جستجو کرد .

3-                       هر گونه اصلاح در زمینه اندیشه تکفیری که هم زمان تحول دو نگرش صورت پذیرد ، در غیر این صورت امیدی به اصلاح نیست .تبیین صحیح مفهوم اسلام و کفر و تبیین حدود اسلام در تعدیل اندیشه تکفیری موثر است مقر به شهادتین ، مسلمان است و تا زمانیکه انکار مبانی ضروری دین نکرده تکفیر او جائز نیست .

4-تبیین ضرورت دین و تفکیک آن از ضرورت مذهبی در کنار مدارا با مخالفان راه حل های مناسبی در تعدیل اندیشه تکفیری است .

منابع : قرآن - ابن ابی الحدید شرح نهج البلاغه - ابن اثیر علی بن محمد کامل فی التاریخ

ابن حنبل ، احمد بن محمد ، المسند - ابن منظور ، محمد بن مکرم - طباطبایی ، محمد حسین المیزان فی تفسیرالقرآن  - طبری محمد بن جزیر ، تاریخ طبری  - مطهری ، مرتضی ، عدل الهی

: <#f:3905/>
تعداد نمایش : 4885 <<بازگشت

 

گزارش تصويري
  • برگزاري ششمین دور گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و چین
    به همت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و آکادمی علوم چین، ششمین دور گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و چین با حضور اندیشمندان، استادان و محققان دو کشور به صورت مجازی و به شکل وبینار برگزار شد.

  • برگزاری «محفل شعر امام رضا(ع)» در راولپندی پاکستان
    رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد به مناسبت دهه کرامت، همایشی با عنوان «محفل شعر امام رضا(ع)» در خانه فرهنگ کشورمان در شهر راولپندی پاکستان برگزار کرد.

  • بازدید رایزن فرهنگی کشورمان از بیست‌و‌دومین دوره نمایشگاه کتاب بغداد
    حجت‌الاسلام والمسلمین غلامرضا اباذری، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عراق از بیست‌و‌دومین دوره نمایشگاه کتاب بغداد بازدید کرد.

  • تکاپوی مسلمانان جهان در روزهای پایانی رمضان + عکس
    تصاویر منتشر شده از روزهای ماه رمضان و تکاپوی مردم روزه‌دار نشان می‌دهد که شور و حال روزه‌داران سراسر جهان با روزهای اول ماه رمضان چندان تفاوتی نکرده است.

  • رونمايي از فصلنامه «الدراسات الادبیة» به زبان‌های فارسی و عربی در لبنان
    از سوي رايزني فرهنگي ايران در لبنان، فصلنامه «الدراسات الادبیة» به زبان‌های فارسی و عربی در «باغ زيتون» رونمايي شد.