English|عربي
صفحه اصلي|اروپا - آمريكا|آفريقا - عربي|آسيا - اقيانوسيه|اخبار سازمان|آشنایی با سازمان
سه شنبه ٣٠ شهريور ١٤٠٠
پژوهشی در مورد فرهنگ سیاسی و دینی و اجتماعی ملت عراق
پژوهشی در مورد فرهنگ سیاسی و دینی و اجتماعی ملت عراق تاریخ ثبت : 1399/04/03
طبقه بندي : ,,
عنوان : پژوهشی در مورد فرهنگ سیاسی و دینی و اجتماعی ملت عراق
نويسنده : <#f:1014/>
تهيه و تدوين : <#f:1015/>
مترجم : <#f:1016/>
منبع : <#f:1911/>
ارسالی : رایزنی فرهنگی ایران در عراق
كشور : <#f:1018/>
زبان اصلي : <#f:1019/>
تاريخ ورود اطلاعات : <#f:1020/>
خلاصه مقاله : اطلاع دقیق از ویژگی‌های فرهنگ اجتماعی و سیاسی و دینی مردم عراق اعم از شیعیان و اهل سنت یکی از ضروریات تصمیم گیری در امور عراق است، لذا گروهی از پژوهشگران این پژوهش را به صورت علمی و دقیق تنظیم کرده‌اند تا طرز فکر و فرهنگ و آداب و رسوم و نقاط قوت و ضعف اهل سنت و شیعیان عراق به دقت شناخته شود و در نتیجه امکان تعامل مناسب و مثمر ثمر با آنها وجود داشته باشد.
متن : <#f:1066/>
:

 فرهنگ سلطه جویی و قدرت طلبی

اول: سلطه جویی و قدرت طلبی اهل سنت

این فرهنگ در میان بسیاری از جریان‌های سیاسی عراقی وجود دارد و می توان گفت این موضوع جزئی از فرهنگ اجتماعی ملت عراق است و در میان تمام اقشار و گروه های سیاسی دیده می شود.

پیش از بحث در مورد فرهنگ سلطه جویی و قدرت طلبی در میان اهل سنت، به این موضوع اشاره می کنم که در این بخش ما عناصر قدرت اهل سنت را از نظر منشأ و انتشار و تاثیراتی که بر جامعه سنی عربی عراق داشته و پیامدهایی که در روند سیاسی کشور دارد را بررسی می کنیم. اما خاطر نشان می کنم که در این مبحث عناصر قدرت و منشأها و دلایل تاثیرات سیاسی منفی آنها بر جامعه عراق در کنار هم بحث شده است. این تاثیرات منفی جان بسیاری از مردم بیگناه را ریخته است، لذا تشخیص و شناسایی آن ضروری است. اما عدم بررسی مستقل هر کدام از این موضوعات به خاطر طبیعت و واقعیتهایی است که در صحنه سیاسی و حکومتی اهل سنت عراق می بینیم، زیرا این فرهنگ کاملا در زمینه اجتماعی و دولتی وارد سایکولوژی آنها شده است و دلایل بروز این فرهنگ در عملکرد آنها و تبدیل شدن آن به یک فرهنگ در کنار یکدیگر بررسی شده است. اما در مورد کیفیت و چگونگی بروز فرهنگ سلطه جویی و قدرت طلبی، توضیح موارد زیر لازم است:

الف: اکثر اقشار و گروه های سنی سیاسی عراق رفتار و کرداری بـَدَوی دارند و به گرایشات قبیله ای اهمیتی فوق العاده می دهند و به همین دلیل می بینیم که این گرایش بر تفکر و رفتار سیاسی و حتی اجتماعی آنها نیز تاثیر می گذارد. با نگاهی گذرا به تاریخ سیاسی عراق و کتابهای تاریخی و جامعه شناسی سیاسی و کتاب «لمحات سیاسیة» نوشته آقای الوردی به این نتیجه می رسیم که: اقشار سنی در قرن بیستم از بدویت سیاسی به تمدن سیاسی روی آورده و تجربیات بدوی خود مانند خشونت و حمله و استفاده از زور و قدرت و دیگر امور لازم برای زندگی بدوی را به دنیای سیاست مدنی منتقل کردند و عملا آن را در حکومت های خود اجرا کردند و به همین دلیل این امور به جزئی از ساختار ذهنی و عقل سیاسی و عملی این اقشار سیاسی و حکومتی تبدیل شد.([1])

ب: برخی اعتقاد دارند که سیاست قدرت طلبی و سلطه جویی طی قرنها در میان اهل سنت ایجاد شده است زیرا آنها همیشه حکومت و قدرت و ثروتهای عراق را در دست داشتند، بویژه در قرن بیستم که حکومت عراق کاملا آشکار و تبعیض آمیز به دست اهل سنت عراق بود، حتی اولین احزاب عراقی نیز سنی بودند، از جمله «جمعیة العهد» و «جمعیة النادی الوطنی» و «جمعیة البصرة الاصلاحیة» و «جمعیة المشور([2])» و «الاتحاد» و «الترقی» و « الحزب الحر» و «حزب الحریة» و «الائتلاف([3])»، علاوه بر اینکه در قرن بیستم تعداد احزاب سنی نسبت به احزاب غیر سنی تقریبا 80% بوده است و 20% ما بقی شامل احزاب شیعه و کردی و ترکمانی و غیره می شد. از سوی دیگر احزاب سیاسی اسلامگرا یا به عبارت دیگر تمام احزاب اسلامگرای شیعی([4]) از سال 1923 و پس از تبعید مراجع شیعه به ایران و بازگشت آنها به عراق در سال 1924 به شرط عدم دخالت در امور سیاسی کشور، کاملا تعطیل شدند و در حقیقت این یک شکست بزرگ سیاسی برای شیعیان بود که سه مرجع بزرگ آنها با توطئه و همدستی انگلیس و نژادپرستان سنی به ایران تبعید شدند و پس از آن بود که جریانهای نژادپرست عرب و نظامیان و انگلیسی ها توانستند نقشه سیاسی عراق را به صورت سنی نژادی لائیک ترسیم کنند و ده ها سال این حکومت را به همین صورت ادامه دادند. لذا از آن سالها تا دهه پنجاه میلادی، احزاب اسلامگرا کاملا به حاشیه رانده شده و در صحنه سیاسی به کلی منزوی شده بود.([5])

این محدودیت سیاسی شیعیان در طول تاریخ معاصر مشهود بوده است و این وضعیت ادامه داشت تا اینکه در زمان آیت الله سید محسن حکیم و شهید محمد باقر صدر برخی از احزاب اسلامی تاسیس شدند و طبیعتا با برخورد شدید و سهمگین مقامات حکومتی مواجه شدند. لذا اهل سنت سالها حکومت و قدرت را در عراق به دست داشتند و این موضوع یکی از عوامل ایجاد حس قدرت طلبی و سلطه جویی در میان آنها شده و به یکی از مهمترین اصول رفتار و فرهنگ سیاسی عملی آنها تبدیل شده است.([6])

همین موضوع یکی از دلایل اصلی انزوای سیاسی شیعیان و ضعف فرهنگ قدرت طلبی آنها بود که با رشد واقعی و عملی و فرهنگی سیاست قدرت طلبی و سلطه جویی طرف مقابل (اهل سنت) همراه شد.

ج: یکی دیگر از دلایل تبلور فرهنگ سلطه جویی و قدرت طلبی در میان اهل سنت این است که اکثر حکومتهای عراقی سنی در قرن بیستم، چه در دوره پادشاهی و چه در دوره جمهوری، نظامی بودند، مانند (نوری سعید پاشا و بکر صدقی و جعفر عسکری و زکی رستم و کامل شبیب و رشید عالی الگیلانی و صلاح الدین الصباغ و سعید المدفعی و فهمی سعید و محمود سلمان)([7]) و ده ها افسر دیگر که هسته های اصلی تاسیس ارتش عراق را پس از تاسیس دولت سال 1921 تشکیل دادند([8]). پس از آن نیز سیطره نظامیان بر دولت در دوره جمهوری ادامه پیدا کرد و می بینیم که عبدالکریم قاسم و عبدالسلام عارف و عبدالرحمن عارف و احمدحسن البکر و در نهایت صدام حسین، همگی نظامی بودند و صدام حسین به طور بی سابقه ای قوانین و جو نظامی را بر جامعه عراق حاکم کرد و نسلهای متعددی بر اساس قدرت طلبی و سلطه جویی و خشونت تربیت شدند. در نتیجه یک فرهنگ ویژه در میان اهل سنت به وجود آمد بدین معنا که آنها قدرتمند هستند زیرا حکومت در دست آنهاست و درجات نظامی عالی دارند و می توانند تاریخ عراق و جامعه آن را برای ده ها سال رقم بزنند([9]).

از سوی دیگر با توجه به اینکه رفتار نظامی مبتنی بر اصل قدرت و تحمیل خواسته ها استوار است، به همین دلیل وجود نظامیان به عنوان یکی از هسته های اصلی تاسیس حکومت عراق و تشکیل دولت های آن، تاثیر مهمی بر ترویج فرهنگ سلطه جویی و قدرت طلبی در میان این گروه از جامعه عراق داشت.

د: یکی دیگر از دلایل مهمی که باعث بروز سیاست تحمیل قدرت شد، عدم حاکمیت قانون در جامعه بود که به دولت های لائیک در قرن بیستم اجازه داد سیاستها و تصمیمات خود را با قدرت و زور به مردم تحمیل کنند. در نتیجه سیاست قدرت طلبی و سلطه جویی به یک فرهنگ رایج در جامعه عراق تبدیل شد و در میان تمام اقشار جامعه رواج یافت تا جایی که در خانواده ها و محافل علمی و دانشگاهی نیز به وضوح می توان آن را مشاهده کرد. با توجه به اینکه حکومت به دست اهل سنت عراق بود، طبیعی است که اولین قشر تاثیر پذیر از این سیاست، اهل سنت عراق باشند. لذا سیاستهای زورگویانه و تحمیلی که در قرن بیستم در عراق اجرا می شد جامعه سنی عراق را به گونه ای تربیت کرد که همیشه نظر خود را با زور و قدرت به دیگران تحمیل کنند و بدینوسیله قدرت و برتری خود را اثبات نمایند. سوالی که در اینجا ممکن است ذهن مخاطب را مشغول کرده باشد این است که قانون اساسی در عراق از سال 1925 تدوین شد و در سالهای 1963 و 1958 و 1972 بازنویسی گردید([10])، در حالیکه ما از عدم حاکمیت قانون در عراق سخن گفتیم. پاسخ این سوال کاملا روشن است، زیرا این قوانین هرگز به اجرا در نمی آمدند و عملکرد حکومت های متعدد همیشه با استبداد و دیکتاتوری و تحمیل تصمیمات حکومت به ملت بدون توجه به نظر مردم همراه بود. یکی از نمونه های بارز این بی قانونی، کودتاهای نظامی پی در پی در عراق است و عراق اولین کشوری است که در سال 1931 شاهد یک کودتای نظامی به رهبری بکر صدقی بود. همچنین در کتابهای مختلف تاریخی آمده است که در هر کودتا هزاران نفر از مردم عراق کشته می شدند. بنابرین عدم حاکمیت قانون یا بی توجهی به آن باعث شد اقتدار امنیتی و نظامی و حکومتی منبع قدرت در عراق باشد و این حکومت ها همیشه از همین طریق اداره کشور را پیش می بردند([11]).

هـ: یکی دیگر از عواملی که باعث شد فرهنگ سلطه جویی در میان اهل سنت انتشار یابد، عامل تاریخی است که اهل سنت عراق از سالهای دور و از رفتارهای سیاسی بنی عباس و بنی امیه و امثال آنها به ارث برده اند، چرا که اهل سنت پیرو مکتب فقهی و سیاسی این گروه هستند و این فرهنگ یکی از عواملی است که فرهنگ سلطه جویی را در میان اهل سنت ایجاد کرد. این فرهنگ آمادگی روانی و معنوی بالایی برای به عهده گیری حکومت و سلطه در میان کسانی که خود را پیرو این امتداد می دانند ایجاد می کند. پس از سال 2003 این رویکرد فکری و فرهنگی در میان شخصیت های سیاسی و مطرح اهل سنت کاملا مشهود بود، از جمله «عدنان الدلیمی» که در سال 2007 در سفری که به ترکیه داشت گفت: «عراق کشور هارون الرشید است و هرکس می خواهد ما را به تعصب مذهبی متهم کند، اتهامات و گفته های دیگران اصلا برای ما مهم نیست، و اگر دیگران خجالت می کشند که بگویند ما متعصب مذهبی هستیم، اما من به این تعصب خودم افتخار می کنم».([12])

و: نقش رسانه ای و فرهنگی و فکری: با نگاهی گذرا به تاریخ معاصر و کتابها و تالیفات و انتشاراتی که در مراحل مختلف منتشر شده اند، می بینیم که در تمامی آنها فرهنگ سلطه جویی اهل سنت با بهانه اینکه آنها عراق از نظر مذهبی و نژادی و غیره و غیره حق مسلم آنها است. آنها سعی کردند این طرز تفکر و ایده را در میان تمام ملت عراق منتشر کنند و در کنار آن خشم و نفرت و کینه را بر علیه اقشار دیگر جامعه عراق بویژه شیعیان رواج دادند. به عنوان مثال یکی از کتابهایی که توسط «دکتر فاضل البراک» تالیف و در سال 1981 در عراق منتشر شد، «مکتب های یهودی و ایرانی در عراق» نام داشت که شیعیان را یهودی و پیروان «عبدالله بن سبأ» هودی توصیف می کرد. به عبارت دیگر رژیم صدام این فرهنگ را رسما و از طریق انتشار این کتابها و کتابهای سلفی مانند کتابهای «احمد بن حنبل» و «ابن تیمیة» و ده ها عنوان دیگر که شیعیان را کافر می داند منتشر می کرد. شایان ذکر است که در آن مدت «دکتر فاضل البراک» مدیر سازمان مرکزی امنیت بود. این کتابها همچنین فرهنگ قدرت و اقتدار و سلطه جویی را در میان اهل سنت ترویج می کرد. از سوی دیگر ده ها عنوان کتاب قومی مانند کتاب «سرزمین عربی و حکومت عثمانی» تالیف نویسنده و مفکر قومی مشهور «ساطع الحصری» که در سال 1960 چاپ و منتشر شد، تفکر قومی را در عراق ترویج می کرد. در کتابهای درسی عراق نیز استانهای عراق از نظر جمعیت ساکنین بدین صورت عنوان می شد: بغداد، موصل، بصره، و به استانهای دیگر هیچ اشاره ای نمی شد و گویا آن استانها بی ارزش و بی اهمیت هستند و ده ها مفهوم دیگر که هدف آنها تحقیر شیعیان و اقشار دیگر جامعه عراق بود که در کتابهای درسی مراحل ابتدایی و راهنمایی و دبیرستان گنجانده شده بود. «ساطع الحصری» در زمانی که معاون وزیر معارف عراق بود بر گنجاندن این مفاهیم قومی در اغلب کتابهای درسی عراق نظارت داشت که باعث تثبیت فرهنگ سلطه جویی یک قشر عراق (اهل سنت) بر اقشار دیگر عراقی شد. این سیاست که توسط همه حکومت های عراق در طول قرن بیستم دنبال می شد و همه رسانه های عراقی آن را ترویج می کردند، باعث ایجاد ایجاد این باور شد که یک قشر عراق از دیگر اقشار برتر است و به عبارت دیگر همه اقشار در عراق به جز قشر سنی، حقیر و بی ارزش هستند. لذا نمی توان چنین فرهنگی را که ده ها سال و برای نسلهای پی درپی ترویج شده است، به راحتی از بین برد([13]).

ز: از جمله دلایلی که باعث انتشار فرهنگ قدرت طلبی و سلطه جویی شد، این بود که اقشار سنی عراق که سالها و قرنهای متمادی حکومت عراق را در دست داشتند، علاوه بر به دست آوردن قدرت و تجربه سیاسی، همچنین قدرت اقتصادی و مالی و تجاری و کشاورزی و سرمایه داری و تسلیحاتی و دیپلماتیک و آموزشی و سیطره بر روابط داخلی و خارجی را در اختیار داشتند، به عنوان مثال در دوره حکومت عثمانی، مدرسه های عراق از ثبت نام فرزندان خانواده های شیعه و کـُرد خودداری می کردند([14])، ترکهای عثمانی در عراق همیشه سعی داشتند بازرگانی و کشاورزی و آموزش و امور دیگر عراق را به دست اهل سنت بسپارند و ده ها دستور حکومتی در این مورد وجود دارد که ورود شیعیان به پست های مختلف مانند قوه قضائیه و حکومت و دولت و ارتش و بازرگانی و کشاورزی و صنعت و آموزش و غیره را ممنوع می کرد([15]).

دوم: فرهنگ سلطه جویی و قدرت طلبی در میان شیعیان

اصول و امور محوری در سیاست‌های حکومتی و اقتدار شیعیان

نظریه قدرت ذاتی: در میان شیعیان نظریه ای در این زمینه وجود دارد مبنی بر اینکه اگر جامعه سنی قدرت و اقتدار خود را در حکومت و قدرت یافته است، این اقتدار بی تردید با زوال حکومت و پست و منصب زائل می شود، بر خلاف قدرت شیعیان که به حکومت وابسته نیست، بلکه عناصر اقتدار شیعیان، عناصری ذاتی توصیف می شوند که عبارتند از:

اول: آمار جمعیت شیعیان: تمام منابع وسرشماری های انجام شده تایید می کند که تعداد شیعیان در عراق بیشتر است. در سرشماری سال 1919 عراق که توسط انگلیس اجرا شد، شیعیان 55% از کل جمعیت عراق را تشکیل می دادند. همچنین در سرشماری سال 1947 که توسط حکومت عراق اجرا شد این موضوع تایید شده و «حنا بطاطو» تاکید کرده است که نسبت شیعیان در عراق (51.4%) است([16]). این وضعیت باعث شد که شیعیان در طول تاریخ و در حال حاضر احساس کنند که حکومت حق مسلم آنها است و احزاب سیاسی شیعی طی دهه های آخر قرن بیستم سعی داشتند این مفهوم را در میان فعالان سیاسی شیعی ترویج کنند. «آیت الله سید محسن حکیم»([17]) و «شهید محمد باقر صدر»([18]) از جمله بارزترین رهبران این تفکر بودند. «آیت الله حکیم» در دوره حکومت «عبدالسلام عارف»([19]) آشکارا با تبعیض مذهبی و نژادی مخالفت کرد و شهید محمد باقر صدر و شهید محمد صادق صدر و احزاب و جریانها و علمای شیعه دیگر نیز این روش را دنبال کردند و پیش از آنها آیت الله کاشف الغطاء نیز در دوره پادشاهی مخالف سرسخت تبعیض مذهبی و نژادی بود. تمام این مخالفتها نشان می دهد که شیعیان با توجه به جایگاه اجتماعی و اکثریت جمعیتی خود که یک قدرت ذاتی([20]) به شمار می رود، به دنبال حقوق واقعی سیاسی خود بوده اند. بنابرین یکی از عناصر «قدرت ذاتی» شیعیان عراق که باعث شد آنها بر حقوق خود اصرار کنند، جمعیت اکثریتی آنها در عراق بوده است که مورد تایید تمام سازمانها و نهادها و سرشماری ها و بسیاری از کتابها و منابع معتبر می باشد.

دوم: مرجعیت: این موضوع یکی از عناصر مهم اقتدار ذاتی و تشویق شیعیان برای احقاق حقوق خود بوده است. مراجع همیشه راهنمایی شیعیان و حفظ حقوق آنها را به عهده داشته و به دور از پست و منصب و حکومت، جایگاه و اقتدار شیعیان را حفظ می کردند. علاوه بر ظلم و ستمها و قتل عام هایی که در طول تاریخ بر علیه شیعیان اجرا شده است، اما همیشه به عنوان یکی از مهمترین و اصلی ترین اقشار جامعه، در مقابل مشکلات و دشمنان مقاومت کرده اند و در طول تاریخ سیاسی عراق یک رقم مهم در معادلات مختلف بوده اند و به همین دلیل «سید حسن شبر» در کتاب خود «فعالیت های سیاسی اسلامی در سالهای 1900-1957» می گوید: «ترک ها فهمیده بودند که فتواهای علمای سنی نمی تواند مسلمانان را بر علیه نیروهای انگلیسی تحریک کند، زیرا بسیاری از مفتی های سنی در ترکیه فتواهای متعددی صادر کرده بودند اما توده مردم هیچ توجهی به آنها نکرده بودند، اما فتواهای مراجع شیعه توانست عشایر شیعی و حتی سنی و کردی عراقی را در سالهای 1914-1918 به حرکت درآورد و شیعیان مبارزات گسترده ای را در پیروی از این فتواها انجام دادند». به همین دلیل می توان گفت یکی از رازهای اقتدار شیعیان در عراق، قدرت ذاتی آنهاست که به حکومت و پست و منصب وابسته نیست و یکی از مهمترین پایه های این قدرت ذاتی، مرجعیت است، گرچه نقش مرجعیت گاهی کمرنگ و سست بوده است، اما اکثر اوقات نقش درخشانی داشته که در عقاید شیعه ریشه دارد. ([21])

سوم: وجود عتبات عالیات و احیای شعائر مذهبی به عنوان عامل زنده نگاه داشتن عقاید سیاسی شیعیان و استقلال و حق طلبی آنها است. سخنرانهای مذهبی و ائمه جماعات و مراسم روز عاشورا و اربعین امام حسین×، تمام این مراسمات نقش بارزی در توسعه و تحکیم آگاهی و حق طلبی شیعیان دارد، علاوه بر مراسمات معنوی دیگری که شیعیان را به سوی اقتدار و استقلال طلبی هدایت می کند. این مراسم با تحریک عواطف شیعیان و اقتدای آنها به انقلاب امام حسین × به یکی از محورهای اصلی قدرت ذاتی شیعیان تبدیل شده و فرهنگ آزادی خواهی و انقلاب را بر اساس اصول و اهداف انقلاب امام حسین × ایجاد می کند. یکی از بارزترین نمونه های این تاثیر را می توان در قیام شیعیان عراق در ماه صفر دهه هفتاد مشاهده کرده که در پی آن بسیاری از روحانیون بارز شیعی مانند شهید سید محمد باقر صدر + و سید محمد باقر حکیم دستگیر و زندانی شدند. و همچنین قیام شیعیان در ماه شعبان سال 1991 که نشان دهنده قدرت و محوریت این مراسم و شعائر در ایجاد قدرت در میان شیعیان و احساس قدرت و تاکید بر هویت شیعه است. به همین دلیل می گوییم که این عامل اقتدار شیعیان عراق، ارتباطی به مناصب و پست های سیاسی ندارد، بلکه قدرتی مستقل است که همیشه بر معادلات سیاسی عراق تاثیر گذاشته است([22]).

چهارم: گستردگی جغرافیایی شیعیان یکی دیگر از موارد قدرت ذاتی آنها است، شیعیان عراق در مجاورت دریا و همسایگی جمهوری اسلامی ایران و کشورهای دیگر هستند و به همین دلیل دروازه های سیاسی و اقتصادی و ژئوپولتیک عراق در اختیار شیعیان است. این نقطه قدرت شیعیان در زمینه سیاسی و جغرافی پس از به حکومت رسیدن شیعیان در عراق بیش از پیش شناخته شد و اکنون آنها سعی می کنند نقاط قدرت سیاسی و اجتماعی و اقتصادی خود را در هر گوشه و کنار کشور شناسایی کنند.

پنجم: وجود منابع نفت و گاز در مناطق جنوبی شیعه نشین عراق از جمله در بصره که 70% از نفت عراق را در بر دارد. همچنین 73% از چاه های نفت عراق در مناطق جنوبی شیعه نشین است. (مرکز مطالعات عراق دائرة المعارف کاملی در زمینه نفت و گسترش جغرافیایی آن در عراق تهیه کرده است که برای کسب اطلاع بیشتر در این زمینه می توانید به آن مراجعه کنید([23])).

ششم: تمام بنادر عراق در بصره و در اختیار شیعیان قرار دارد و در عراق به جز این بنادر هیچ معبر دریایی و آبی وجود ندارد.

هفتم: زمینهای حاصلخیز عراق در مناطق جنوبی متمرکز هستند، و گزارشات سازمان مرکزی آمار و تحقیقات مرکز مطالعات عراق نشان می دهد که 32% از زمین های عراق در سالهای 2010-2020 حاصلخیز هستند و پژوهش های مرکز مطالعات عراق نشان می دهد که 67% از این زمینها در کرانه منطقه فرات مرکزی و جنوب عراق واقع است که شیعیان در این مناطق ساکن هستند و کارشناسان متعددی این موضوع را تایید کرده اند([24]).

علاوه بر آنچه گفته شد، نقاط قدرت ذاتی زیادی برای شیعیان عراق وجود دارد، بدین معنا که مفهوم قدرت و اقتدار در پی زمینه ها و مقدمات واقعی و صحیح ایجاد شده است و هیچ ارتباطی به قدرت و سلطه نظامی ندارد. لذا شیعیان چه در راس هرم قدرت سیاسی کشور باشند و چه نباشند، این نقاط قدرت را دارند.

در نتیجه می توان گفت اقتدار اهل سنت عراق بر اساس حکومت و اقتدار شیعیان عراق مستقل و ذاتی است، و به همین دلیل دو فرهنگ سیاسی کاملا متفاوت در جامعه عراق دیده می شود که هر کدام قدرت و اقتدار خود را در رفتار و منابع متفاوتی می داند و نتایج رفتار سیاسی هر کدام به صورت های مختلف در صحنه سیاسی عراق مشاهده شده است، بسیاری از کارشناسان با اشاره به این موضوع (اختلافات رویکردها و تاثیر آن بر درگیری مذهبی) تاکید کرده اند که این اختلاف در رویکردهای سیاسی و نتایج متعدد آن از جمله درگیریهای جاری، ریشه در اعماق سیکولوجی اجتماعی و طرز فکر جامعه عراق دارد([25]).

 


([1]) الوردی، لمحات فی تاریخ العراق الاجتماعیة ص 70. هنری مارتر، سابکولوجیة القبائل البدویة العراقیة، بیروت 1997، ص 145.

([2]) محمد صادق الهاشمی - منبع سابق - ص77.

([3]) حسن شبر، العمل الحزبی فی العراق ص 11-28.

([4]) مرکز مطالعات عراق این نسبتها و ارقام را از منابع مربوط به تاریخ و سوابق احزاب عراقی به دست آورده و تایید می کند.

([5]) عادل رووف، العمل الاسلامی فی العراق، ص 113.

([6]) خلاصه ای از تاریخ احزاب عراقی 1908-2008، مرکزمطالعات عراق و همچنین مراجعه شود به: حسن شبر، التحرک الاسلامی ص 40.

([7]) تاریخ نیروهای مسلح عراق، وزارت سابق دفاع عراق، ج 3 ص 233.

([8]) حسن العلوى، منبع سابق ص 146.

([9]) چارلز تریب، صفحات فی تاریخ العراق، انتشارات "الدار العربیة العلوم"، ص 214.

([10]) الدکتور عبد الحسین شعبان، العراق... الدستور والدولة من الاحتلال إلى الاحتلال، ص43.

([11]) هانی الفکیکی: اوکار الهزیمة، ص 278 ـ 279.

([12]) محمد صادق الهاشمی، مشروع المصالحه ومستقبل العملیة السیاسیة فی العراق، ص 23.

([13]) گفتگوی ویژه مرکز مطالعات عراق با یکی از علمای حوزه علمیه نجف اشرف، 3-9-2009.

([14]) من أوراق کامل الجادرجی، چاپ بیروت 1971، ص 86.

([15]) حسن العلوى، منبع پیشین، ص 47، وخاطرات کامل الجادری، ص 193 ـ 225. و دکتر عبدالله النفیسی، نقش شیعیان در تحولات سیاسی معاصر، بیروت، انتشارات دار النهار، 1973، ص58.

([16]) دکتر فرهاد ابراهیم، الطائفیة و السیاسة فی العالم العربی، نموذج الشیعة فی العراق، القاهرة، انتشارات مدبولی، 1996، ص87.

([17]) سید محسن طباطبائی حکیم (۱۸۸۹م در نجف-۱۹۷۰م) مرجع شیعه و رئیس حوزه علمیه نجف اشرف.

([18]) سید محمدباقر صدر (۱۳۱۳ -۱۳۵۹) مرجع شیعه و فعال سیاسی عراقی و بنیانگذار حزب الدعوه بود که گاه به شهید خامس نیز لقب گرفته است.

([19]) عبدالسلام عارف (۱۹۲۱ - ۱۳ آوریل ۱۹۶۶) رئیس‌ جمهور سابق کشور عراق بین سال‌های ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۶ بود. سرهنگ عبدالسلام عارف در (۸ فوریه ۱۹۶۳) با کودتا بر علیه عبدالکریم قاسم و قتل او، قدرت را در دست گرفت.

([20]) اسحاق نقاش، شیعة العراق، ترجمه عبدالاله النعیمی، سلسله مقالات شماره 8، انتشارات دار المدی، دمشق، 1996، ص36-37. و ابراهیم الغالبی، شیعة العراق و تهم الخصوم، مرکز مطالعات عراق، 2007، ص65

([21]) ل. ن. کوتولوف ـ ثورة العشرین التحرریة فی العراق ـ 1958، ص 18.

([22]) محمد باقر الحکیم، الشعائر الحسینیه، ص60-61، همچنین مراجعه شود به مقاله محمد صادق هاشمی، عناصر قدرت ذاتی شیعیان عراق، ص14. محمد الهاشمی، مفاهیم المقاومة لدی الشعب العراقی، 2010، ص27.

([23]) دائرة المعارف نقت عراق و گستره جغرافیایی آن، مرکز مطالعات عراق، گروه مولفین، ص53-60.

([24]) دکتر رشید الظالمی، الزراعة فی العراق، الرافد، لندن 2005 ـ ص 78.

([25]) ثامر عباس، الهویة المتلبسة: الشخصیة العراقیه و اشکالیة الوعی بالذات، (دمشق، سوریه، چاپ اول، 2012، ص57).

 

انتهای پیام/ص

 

: <#f:3905/>
تعداد نمایش : 1201 <<بازگشت

 

گزارش تصويري
  • برگزاري ششمین دور گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و چین
    به همت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و آکادمی علوم چین، ششمین دور گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و چین با حضور اندیشمندان، استادان و محققان دو کشور به صورت مجازی و به شکل وبینار برگزار شد.

  • برگزاری «محفل شعر امام رضا(ع)» در راولپندی پاکستان
    رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد به مناسبت دهه کرامت، همایشی با عنوان «محفل شعر امام رضا(ع)» در خانه فرهنگ کشورمان در شهر راولپندی پاکستان برگزار کرد.

  • بازدید رایزن فرهنگی کشورمان از بیست‌و‌دومین دوره نمایشگاه کتاب بغداد
    حجت‌الاسلام والمسلمین غلامرضا اباذری، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عراق از بیست‌و‌دومین دوره نمایشگاه کتاب بغداد بازدید کرد.

  • تکاپوی مسلمانان جهان در روزهای پایانی رمضان + عکس
    تصاویر منتشر شده از روزهای ماه رمضان و تکاپوی مردم روزه‌دار نشان می‌دهد که شور و حال روزه‌داران سراسر جهان با روزهای اول ماه رمضان چندان تفاوتی نکرده است.

  • رونمايي از فصلنامه «الدراسات الادبیة» به زبان‌های فارسی و عربی در لبنان
    از سوي رايزني فرهنگي ايران در لبنان، فصلنامه «الدراسات الادبیة» به زبان‌های فارسی و عربی در «باغ زيتون» رونمايي شد.