English|عربي
صفحه اصلي|اروپا - آمريكا|آفريقا - عربي|آسيا - اقيانوسيه|اخبار سازمان|آشنایی با سازمان
جمعه ٢٤ مرداد ١٣٩٩
کرونا، آزادی دین و حقوق بشر
کرونا، آزادی دین و حقوق بشر تاریخ ثبت : 1399/01/16
طبقه بندي : ,,
عنوان : کرونا، آزادی دین و حقوق بشر
نويسنده : محمدحسین مظفری، کارشناس مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ‌ها
تهيه و تدوين : <#f:1015/>
مترجم : <#f:1016/>
منبع : <#f:1911/>
ارسالی : <#f:1017/>
كشور : <#f:1018/>
زبان اصلي : <#f:1019/>
تاريخ ورود اطلاعات : <#f:1020/>
خلاصه مقاله : <#f:1067/>
متن : <#f:1066/>
:

از زمان ظهور بحران کرونا در جهان، افراد بسیاری از محققان و نویسندگان و رهبران دینی دربارة وضعیت شیوع این بیماری همه‌گیر اظهارنظر کرده‌اند. پزشکان به علل شیوع بیماری به راه‌های مقابله با آن پرداخته‌اند.

روان‌شناسان و دانشمندان علوم ارتباطات از مخاطرات زندگی در تنهایی و قرنطینه بحث کرده‌اند. عالمان و فقیهان ابعاد و آثار فقهی آن را بررسی کرده‌ و متکلمان به جنبه‌های کلامی بحث پرداختند. در حالی که گفته شده است در کره جنوبی شیوع کرونا به علت برگزاری مراسم مذهبی در کلیسا تشدید شده است، در برخی از کشورها کشیش‌ها و اسقفان با بسته شده کلیساها مخالفت کردند. در جهان اسلام نیز در رویدادی نادر، با اتخاذ تدابیر احتیاطی اماکن مقدس مذهبی مسلمانان در شهرهای مکه و مدینه و نجف و کربلا و مشهد به روی زایران بسته شدند.

هر چند در ایران بسیاری از مقامات مذهبی از اهمیت همراهی با دستورالعمل‌های پزشکی سخن گفتند و حتی شماری از روحانیون به صورت داوطلبانه در بیمارستان‌ها حاضر شدند و برای کاهش رنج بیماران و کمک به کادر درمانی جان خود را به خطر انداختند، اما برخی از افراد با ادعای دینداری و پاسداری از حریم اهل‌بیت (ع) با اقدامات احتیاطی مقامات دولتی به مخالفت برخاستند و در مقام اعتراض به ایجاد محدودیت در زیارت بقاع متبرکه، از توسل به خشونت و حتی تخریب این اماکن مقدس نیز فروگذار نکردند.

نظر به اینکه این اقدامات تصویر ناخوشایندی از دینداری و ایمان مذهبی ارائه می‌کند و از طرفی آثار خطرناکی در تشدید و تسریع گسترش ویروس کرونا در کشور دارد، در این نوشتار می‌خواهیم این مسئله را از منظر مقررات بین‌المللی حقوق بشر واکاوی نماییم.

مهم‌ترین سند حقوق بشری در این زمینه میثاق بین‌المللی ﺣﻘوق مدنی و سیاسی است که دولت ایران در سال 1354 آن را تصویب کرده است و به مقررات آن متعهد است.[1] بند 1 مادة 18 میثاق بین‌المللی ﺣﻘوق مدنی و سیاسی مقرر داشته است که هر کس‌ حق‌ آزادی‌ فکر و وجدان‌ و دین دارد و این‌ حق‌ شامل‌‌ آزادی‌ ابراز دین به صورت فردی‌ یا جمعی‌، علنی‌ یا خصوصی است. چنانکه این حق، آزادی عبادت‌ و اجرای‌ آداب‌ و اعمال‌ و تعلیمات‌ مذهبی‌ را شامل می‌شود. اما باید دانست که مطابق بند 3 این مقرره، اجرای این آزادی‌ها و بهره‌مندی از این حقوق تابع‌ محدودیت‌هایی‌ است که به‌ موجب‌ قانون‌ مقرر شده‌ و برای‌ حمایت‌ از امنیت‌، نظم‌، سلامت‌ یا اخلاق‌ عمومی‌ یا حقوق‌ و آزادی‌های‌ اساسی‌ دیگران‌ ضرورت‌ داشته‌ باشد. بنابراین، دولت می‌تواند برای حفظ بهداشت عمومی و صیانت از سلامت همگانی محدودیت‌هایی را در اجرای‌ آداب‌ و اعمال‌ مذهبی‌ اعمال نماید.

هم چنین، در سال 1354 دولت ایران میثاق‌ بین‌المللی حقوق‌ اقتصادی‌ و فرهنگی‌ را تصویب کرد.[2] در این میثاق تکالیف دولت‌های متعاهد در باب بهداشت و سلامت عمومی به روشنی بیان شده است. از جمله در بند 2 مادة 12 تدابیری‌ را بیان کرده است که‌ کشورهای‌ طرف‌ میثاق‌ برای‌ تأمین‌ استیفای‌ کامل‌ بهداشت و سلامت عمومی اتخاذ خواهند کرد. در فرع (ج) از جملة از اقدام برای پیشگیری‌ و معالجه‌ بیماری‌های‌ همه‌‌گیر و‌ پیکار علیه‌ این‌ بیماری‌ها سخن گفته است.

هم‌چنین، اساسنامة‌ سازمان‌ بهداشت‌ جهانی، ‌بهداشت‌ را به‌ معنای‌ سلامت‌ کامل‌ جسمی‌، روحی‌ و بهداشت‌ اجتماعی‌ دانسته است. این‌ سازمان‌، در پاسخ‌ به‌ موضوع وضع‌ محدودیت‌ نسبت‌ به‌ حقوق ‌بشر، به‌ علّت‌ رعایت‌ بهداشت‌ عمومی‌ در 19 سپتامبر 1975 اعلام‌ کرد:

دربارة‌ مفهوم‌ رفاه‌ همگانی‌ و ارتباط‌ آن‌ با بهداشت‌ عمومی‌، بایستی‌ به‌ مفهوم‌ موسّع‌ بهداشت‌ توجه شود که‌ در مقدّمة‌ اساسنامة‌ سازمان ‌بهداشت‌ جهانی‌ به‌ این‌ شرح‌ بیان‌ شده‌ است‌: «بهداشت‌ تنها وضعیت ‌فقدان‌ بیماری‌ یا معلولیت‌ نیست، بلکه‌ وضعیت‌ بهبود کامل‌جسمی‌، روحی‌ و اجتماعی‌ است‌». بنابراین‌، نقش‌ سازمان‌ بهداشت‌ جهانی‌ به‌ قلمرو بهداشت‌ اجتماعی ‌و به‌ زمینه‌های‌ تخصّصی‌ از قبیل‌ بهداشت‌ روانی‌، بهداشت‌ عمومی‌، آموزش‌، تغذیه‌، مسکن‌، بهداشت‌ و رفاه‌ کودک‌ و مادر گسترش ‌می‌یابد. این‌ مفهوم‌ گسترده‌ می‌تواند عاملی‌ باشد که‌ در تفسیر مقرّرات‌ مربوط‌ به‌ محدودیت‌های‌ نسبت‌ به‌ حقوق‌ بشر و آزادی‌های‌ انسانی ‌در خصوص‌ بهداشت‌ عمومی‌ و رفاه‌ همگانی‌ مورد توجّه‌ قرار گیرد.»[3]

با توجّه‌ به‌ این‌ مفهوم‌ گسترده از سلامت همگانی، دولت می‌تواند به منظور حفظ سلامت همگانی و بهداشت عمومی،‌ محدودیت‌هایی نسبت‌ به‌ حقوق‌ و آزادی‌های‌ دینی وضع کند یا در صورت لزوم برای محافظت از جان افراد دخالت کند. در این نوشتار دربارة دو وضعیت مهم‌ّ راجع به محدودیت‌های وارد بر آزادی دین یعنی اعمال محدودیت یا دخالت مقامات بهداشتی بحث خواهیم کرد.

برخی‌ از افراد با اقدامات‌ خاصّی‌ که‌ برای‌ پیشگیری‌ از بیماری‌ها صورت‌ می‌گیرد، مانند تصفیة‌ آب‌ آشامیدنی‌ با مواد شیمیایی‌ یا واکسیناسیون‌ عمومی یا انتقال خون مخالفت‌ هستند یا آنکه‌ نسبت‌ به‌ پذیرش تمام‌ یا برخی‌از معالجات‌ پزشکی‌ اعتراض‌ دارند و این‌گونه‌ اقدامات‌ را با دستورات‌ دینی‌ خود مغایر می‌دانند. در این‌ صورت‌، می‌باید مشخص‌ شود که‌ مقامات پزشکی‌ و بهداشتی‌ جامعه‌ چه‌ برخوردی‌ باید با این‌ مخالفت‌ها داشته‌ باشند و برای حفظ جان افراد چگونه دخالت خواهند کرد؟

  1. چنانچه‌ خطر وجود و گسترش‌ یک‌ بیماری‌ همه‌گیر مانند شیوع ویروس کرونا، بهداشت‌ و رفاه‌ جامعه‌ را به‌ مخاطره‌ اندازد، مقامات‌ بهداشتی‌ جامعه‌ وظیفه‌ دارند اقدامات‌ فوری‌ و جدّی‌ را برای‌ معالجة‌ بیماران‌ و پیشگیری‌ از گسترش‌آن‌ به‌ عمل‌ آورند. بنابراین‌، نمی‌توان‌ پیروان‌ عقیدة‌ خاصّی‌ را از اقدامات‌ پیشگیرانه‌ معاف‌ دانست‌. به‌علاوه‌، آنان‌ حق‌ّ دارند که‌ نسبت‌ به‌ انجام‌ آنچه‌ از نظر علمی‌، به‌عنوان‌ شیوه‌های‌ معالجه‌ و روش‌های‌ پیشگیرانه‌ شناخته‌ شده‌ است‌، اصرار ورزند و آن‌ را به‌ موقع‌ اجرا کنند، هر چند که‌ این‌ کار با عقاید افرادی‌ مغایرت‌ داشته‌ باشد.
  2. اگر خطر یک‌ بیماری‌ مسری‌ وجود نداشته‌ باشد، بلکه‌ بیماری‌ یا خطر ابتلای‌ به‌ آن‌، تنها جان‌ و سلامتی‌ فرد معترض‌ را در معرض‌ تهدید قرار دهد، واضح است که اشخاص‌ رشید و بالغ حق دارند برای سرنوشت خود تصمیم بگیرند. اما چنانچه‌ در موردی‌ والدین‌ خواسته ‌باشند از انجام‌ این‌ گونه‌ معالجات‌ و اقدامات‌ پیشگیرانه‌ بر روی‌ فرزندان‌ خود استنکاف ورزند، در این‌ صورت، ‌آنچه‌ والدین‌ مصلحت‌ فرزندان‌ خود می‌دانند، با آنچه‌ جامعه‌ به ‌عنوان ‌مصلحت‌ آنان ‌تشخیص ‌می‌دهد، متعارض‌خواهد بود. بنابراین، مقامات بهداشتی حق‌ّ دارند از طرف‌ جامعه‌ دخالت کنند و تصمیم‌ خود را بر والدین‌ آنان‌ تحمیل‌ کنند. این امر در جایی اهمیت می‌یابد که با اجرای نظر والدین جان فرزندان صغار به خطر افتد یا به طور کلی سلامتی افراد آسیب‌پذیر مطرح باشد. حتی در مواردی ممکن است امتناع‌ معترضان عاقل و رشید از پذیرش معالجات متعارف‌ پزشکی‌ یا توسّل‌ آنان‌ به‌ شیوه‌ها و معالجات‌ غیرعلمی‌ که ‌حیات خود افراد را به‌ خطر اندازد، موجبات‌ مداخلة‌ مقامات‌ انتظامی را فراهم‌ سازد. همانطور که‌ اگر شخصی‌ قصد جان‌ خودش‌ را داشته‌ باشد، مقامات انتظامی می‌باید او را از این‌ عمل‌ بازداشته‌ و مانع‌ شوند که‌ خودش‌ را به‌ هلاکت‌ اندازد.
  3. چنانچه فردی بر اساس باورهای اعتقادی و پندارهای ذهنی خود بخواهد برای ادای یک وظیفة مذهبی یا ادای مناسک دینی، خودش را هلاک کند، مقامات قانونگذاری وظیفه دارند اینگونه اعمال به ظاهر مذهبی ممنوع کرده و با وضع قانون  و ایجاد محدودیت بر آزادی اعمال دینی، با اینگونه باورهای خرافی مبارزه کنند. چنانکه مقامات انتظامی وظیفه دارند با دخالت در حوزة تصمیمات شخصی مانع از هلاکت افراد شوند. برای مثال، ساتی سنتی هندویی بوده است که در صورت فوت شوهر، بیوة متوفی خود را به همراه جنازة همسرش در آتش می‌افکنده بود. سنتی که مورد ستایش شاعران فارسی واقع شده و صائب تبریزی دربارة آن گفته است:

چون زن هندو کسی در عاشقی مردانه نیستسوختن بر شمع خفته کار هر پروانه نیست

بدیهی است که ضابطان قضایی وظیفه دارند بدون اعتنا به باورهای شخص، برای نجات جان این افراد اقدام کنند.

  1. اگر اشخاصی گمان کنند برای ادای وظیفة دینی یا اجرای اعمال دینی خود مسئولیت دارند اعمال و مناسکی انجام دهند که ممکن است سلامتی افراد دیگر را به خطر اندازد یا حیات کودکان و صغار و معلولان ذهنی را در معرض تهدید قرار دهد، برای مثال، به تصور انجام تکلیف دینی و ادای اعمال و عبادات مذهبی بخواهد ‌کودکان‌ را در پیشگاه بت‌ها قربانی‌ کنند، باز هم وظیفة مقامات انتظامی است که با دخالت و اجرای قانون از ارتکاب جرم جلوگیری کنند. هم‌چنین، اگر افرادی بخواهند در ضمن مناسک دینی یا مراسم مذهبی با سلاح‌های از قبیل قمه و شمشیر به خود آسیب وارد کنند یا کودکان و صغار را به قمه‌زنی و راه رفتن در آتش تشویق کنند، مقامات انتظامی وظیفه دارند با اجرای قانون از حیات افراد آسیب‌پذیر حفاظت کنند.
  2. چنانچه شخصی‌ بخواهد بر طبق‌ دستورات ‌مذهبی‌ یا عقیدتی‌ خود اقداماتی‌ انجام‌ دهد که‌ سلامت‌ یا جان‌ افراد دیگری‌ را به‌ مخاطره‌ افکند یا با استناد به عناوینی از قبیل طب سنتی یا انرژی درمانی معالجاتی را به عنوان بدیل معالجات پزشکی تجویز کند که از نظر علمی درستی آنها به اثبات نرسیده است یا شخصی که صلاحیت لازم برای انجام امور پزشکی را ندارد، بخواهد بیماران را معالجه کند و به صورت رسمی در حرفة پزشکی دخالت کرده و اقدامات خود را جایگزین معالجات پزشکی معرفی کند. بدون تردید مقامات‌ دولتی‌ باید‌ مانع‌ از اقدامات‌ غیرمسئولانة‌ این افراد شوند.
  3. چنانچه فردی به استناد مقررات راجع به آزادی دین بخواهد در شرایط شیوع گستردة ویروس کرونا از مردم دعوت کند در کلیسا یا مسجد و معبد اجتماع کنند. برای مثال، در شرایطی که مسئولان بهداشت و درمان کشور مردم را به عدم حضور در اجتماعات فرامی‌خوانند و در بعضی از کشورها اجتماع بیشتر از پنج نفر ممنوع شده است، از مردم‌ دعوت‌ کند برای مبارزه با این ویروس خطرناک در محلی به صورت دسته‌جمعی دعا بخوانند و اعمال و مناسک دینی به جای آورند یا به استناد آزادی‌ عبادت‌ و اجرای‌ آداب‌ و اعمال‌ دینی به صورت فردی‌ یا جمعی‌، علنی‌ یا خصوصی بخواهد مانع اقدامات پیشگیرانة وزارت بهداشت و درمان شود، باز هم دخالت دولت لازم است.
  4. اما هنگامی‌ که‌ خطر بیماری‌ همه‌گیری مانند ویروس کرونا وجود نداشته‌ باشد یا بیماری مورد بحث برای سلامت و جان افراد مخاطره‌آمیز نباشد و البته موضوع‌ تنها به‌ اشخاص‌ رشید و عاقل مربوط‌ شود، در این‌ صورت ممکن است دخالت دولت لزومی نداشته باشد. برای مثال، افرادی ممکن است بخواهند از طریق موسیقی‌درمانی، انرژی‌درمانی یا عوددرمانی با استفاده از عطر و اسپند و کندر یا با استعمال معجونات و اعشاب و عقاقیر به‌ معالجة‌ بیماران‌ بپردازد یا‌ بخواهد با توسّل ‌به‌ شیوه‌های غیرعلمی مانند سحر و جادو و تسخیر اجنه یا با نوشتن ادعیه و اذکار مذهبی در امور پزشکی مداخله کند، برخی‌ از دولت‌ها ممکن‌ است‌ معتقد باشند که‌ بایستی‌ از جامعه‌ در برابر این‌گونه‌ نیرنگ‌ها و افسون‌ها دفاع‌ کرد و با ‌خرافات‌ مبارزه‌ کرد. زیرا، دولت باید‌ نسبت‌ به‌ آنچه‌ از نظر علمی‌ به‌عنوان‌ معالجة‌ پزشکی‌ شناخته‌ شده‌ است‌، اصرار ورزد و در این‌خصوص‌ نمی‌توان‌ از خرافات یا باورهای ذهنی افراد تبعیت‌ کرد.
  5. در مواردی که توسل به شیوه‌های غیرمادی به عنوان بدیل معالجات پزشکی معرفی نمی‌شود، بلکه به عنوان اقدامات تکمیلی شناخته می‌شود یا در مواردی که علم پزشکی به راه حلی برای معالجه دست نیافته است و از نظر پزشکی معالجة فرد ممکن نباشد، عاقلانه نیست که امید افراد به معالجه قطع شود. در این صورت، دولت وظیفه دارد مرجع صدور مجوز برای این رویه‌ها را همراه با استانداردهای اجرایی و مراکز آموزشی آنها مشخص نماید، تعرفه‌های مالیاتی آنها را معلوم و نظارت‌های مربوطه را به اتحادیه‌های صنفی آنها محول گرداند.

اینک در زمان شروع تعطیلات سال نو در ایران، این نگرانی وجود دارد که شاید هنوز شیوع بیماری کرونا در ایران و سایر کشورهای جهان به اوج خود نرسیده است. در نتیجه، عدم تبعیت برخی از شهروندان از دستورات پزشکی ممکن است به تشدید و گسترش بیشتر بیماری بیانجامد و شرایطی پیش آید که امکانات بهداشتی و پزشکی کشور تکافؤ مقابله با فاجعه را نداشته باشد. از این رو، همکاری مردم با مسئولان دولتی و تبعیت از دستورالعمل‌های وزارت بهداشت و درمان امری ضروری و حیاتی است. در شرایطی که در بعضی از کشورها رهبران دینی و مذهبی ممکن است هماهنگی لازم را با مقامات دولتی نداشته باشند، رهبران دینی در ایران با صدور بیانیه‌های مشترک حمایت و پشتیبانی خود را از اقدامات مسئولان بهداشتی کشور اعلام کردند، در نتیجه، مخالفت افرادی با اقدامات احتیاطی وزارت بهداشت تنها می‌تواند نشانة روحیة قانون‌شکنی باشد و نه صلابت ایمان مذهبی آنان.

 


[1]میثاق بین‌المللی حقوق سیاسی و مدنی در جلسه روز‌چهارشنبه هفدهم اردیبهشت ماه یک هزار و سیصد و پنجاه و چهار شمسی به تصویب مجلس سنا رسید.

[2]میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در جلسه روز‌ چهارشنبه هفدهم اردیبهشت ماه یک هزار و سیصد و پنجاه چهار شمسی به تصویب مجلس سنا رسید.

[3] Daes, Erica-Irene A. Freedom of the individual under law : A Study on the Individual's Duties to the Community and the Limitations on Human Rights, UN Publication, p. 100.


انتهای پیام/ص 

 

: <#f:3905/>
تعداد نمایش : 189 <<بازگشت

 

گزارش تصويري
  • نشست مشترک شورای معاونین سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و مجمع جهانی تقریب
    نشست مشترک شورای معاونین سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی (15 تیرماه) با حضور ابوذر ابراهیمی‌ترکمان در حسينيه الزهرا(س) این سازمان برگزار شد.

  • ششمین گردهمایی مؤسسه‌های فعال در آموزش زبان فارسی در جهان
    ششمین گردهمایی مؤسسه‌های فعال در آموزش زبان فارسی در جهان (7 بهمن‌ماه) با همکاری بنیاد سعدی و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در حسینیه الزهرا(س) این سازمان برگزار شد.

  • امضای تفاهمنامه همكاري بين سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و سازمان دیانت ترکیه
    تفاهمنامه همكاري بين سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و سازمان دیانت ترکیه به امضاي ابوذر ابراهیمی‌ترکمان و علی ارباش رسيد.

  • بزرگداشت هفته پژوهش در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی
    مراسم بزرگداشت هفته پژوهش (دوم دی‌ماه) با همکاری مشترک وزارت امور خارجه و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزار و از پژوهشگران برتر تقدير شد.

  • دور يازدهم گفت‌وگوی ديني ایران و كليسای واتيكان
    یازدهمین دور ‌دینی مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با شورای پاپی گفت‌وگوی ادیان واتیکان با عنوان «مسلمانان و مسیحیان با یکدیگر در خدمت انسان» (20 آبان‌ماه) در این سازمان، برگزار شد.